Historia

HISTORIA BADAŃ NAD AUTYZMEM

Kliniczne badania nad autyzmem rozpoczęły się dopiero w XX wieku, chociaż wzmianki o „dziwnych dzieciach” pojawiły się w najdawniejszych baśniach i legendach, osadzonych w jakiejś przeszłej, bliżej nie określonej rzeczywistości. Dzieci dotknięte autyzmem były w nich określane jako zamienione w potworki przez złe duchy, dotknięte lub zamienione przez wróżki, które zazdrościły kobietom ich życia w rodzinnym cieple. Podczas nieobecności matki podmieniały swoje dzieci, na dzieci ludzkie, głównie chłopców. O tym jak radzili sobie ludzie z problemem podmieniania dzieci warto doczytać w książce Braunerów „Dziecko zagubione w rzeczywistości”.

Wiek XIX zaowocował nowelami i opowiadaniami, których bohaterami były „dziwne” dzieci. Przeczytać można o nich w opowiadaniach: „Truken la Folle” J. Knoppelhouta (opowieść o autystycznej dziewczynce o skłonnościach samobójczych), „Lekarz wiejski” lub „Doktor Barnaba” L. d’Arboville (opowieść o Williamie, urodzonym w następstwie szoku jakiego doznała matka dziecka po otrzymaniu wiadomości o śmierci męża i ojca nienarodzonego dziecka i jego „przebudzeniu" pod wpływem przeżyć związanych ze śmiercią matki), „Niłuszka” M. Gorkiego (autor znający osobiście chłopca podejmuje temat atrakcyjności dzieci autystycznych oraz ich odrealniony sposób bycia).

Autyzm początkowo znajdował się w obrębie zainteresowań psychiatrii. Termin autyzm (grec. autos- sam) został wprowadzony w 1911r. przez szwajcarskiego psychiatrę Eugeniusza Bleulera jako określenie jednego z objawów schizofrenii. Bleuler sądził, że autyzm który stanowi niepełnosprawność rozwojową, poważnie ograniczającą i mogącą trwać przez całe życie może być skrajną postacią egocentryzmu i narcyzmu. Dominuje w nim tendencja do wycofywania się z realnego życia, skłonność do zamykania się we własnym świecie wewnętrznym, brak motywacji do działania samowystarczalność. Jednak, o ile osoby chore na schizofrenię tracą powoli kontakt z rzeczywistością, dzieci z autyzmem mają z nim problemy do początku.

Autyzm jako jednostka kliniczna został opisany po raz pierwszy przez dwóch, niezależnie od siebie pracujących, lekarzy – Leo Kannera i Hansa Aspergera.

Leo Kanner pracujący w Baltimore pediatra pochodzenia austriackiego prowadził od 1938r. obserwację 11 dzieci, które spełniały kryteria wyodrębnionego przez siebie „autyzmu wczesnego dzieciństwa”.

Pierwszym była autystyczna samotność, izolacja, fundamentalna cecha przejawiająca się niemożnością nawiązania kontaktów z innymi ludźmi z jednoczesnym preferowaniem kontaktu z przedmiotami, drugim pragnienie niezmienności, przymus stałości otoczenia – przejawiające się stereotypiami wokalnymi i ruchowymi, spowodowanymi obsesyjnym lękiem. Do innych kryteriów zaliczał Kanner brak mowy, opóźnienie w rozwoju języka, łatwość mechanicznego zapamiętywania, fascynację przedmiotami i operowanie nimi w bardzo precyzyjny sposób oraz występowanie „wysepek zdolności”.

Autyzm jako jednostka kliniczna został opisany przez Kannera w 1943r, w artykule „Zaburzenia autystyczne kontaktu afektywnego”. Natomiast w artykule „Wczesny dziecięcy autyzm” wysunął problem psychopatologicznych cech osobowości rodziców (określił ich jako oziębłych, sztywnych intelektualistów obsesyjnie zainteresowanych własną pracą). Dostrzegł również związek między zaburzeniem afektywnym, a funkcjonowaniem neurobiologicznym.

„Należy zatem przyjąć, że dzieci te przyszły na świat z pewną wrodzoną niezdolnością uniemożliwiającą im normalne nawiązanie kontaktu afektywnego z kimś innym. Jest to niezdolność uwarunkowana możliwościami biologicznymi, podobnie jak u innych dzieci, które rodzą się z wrodzonym kalectwem fizycznym lub umysłowym.”

Niemal równocześnie autyzm opisał Hans Asperger (1944) psychiatra z Wiednia, który używał terminu „autystyczna psychopatia”. W swoim artykule opisał nastoletnich chłopców z zaburzeniami w relacjach społecznych. Dodatkowo zwrócił uwagę na brak kontaktu wzrokowego, ubogą ekspresję mimiczną i gestykulację, występowanie stereotypowych ruchów, obsesyjne zainteresowanie pewnymi tematami i przedmiotami (rozkłady jazdy) oraz dobrą pamięć. Badani chłopcy posługiwali się językiem nie służącym komunikacji, znacznie zaburzona była również intonacja. Asperger wyeksponował przede wszystkim elementy świadczące o psychotycznym charakterze zaburzenia. Podobnie jak Kanner był pod wrażeniem umiejętności intelektualnych, które jednak dotyczyły wąskich obszarów. Wiedzę na temat zaburzenia opisanego przez Aspergera spopularyzowała Lorna Wing używając w 1981r. terminu Zespół Aspergera.